Drewniane kościółki

We wsiach gorczańskich zachowało się wiele drewnianych kościółków z XVIII w. Najbardziej znany, zbudowany bez użycia gwoździ, znajduje się w Dębnie. Inne stoją w Grywałdzie. Lubomierzu, Łopusznej. Ochotnicy Górnej. Rabce i Rdzawce. Zabytkowym obiektem sakralnym jest kapliczka zwana Bulando-wą, wzniesiona w 1904 r. na polanie Jaworzyna Kamienicka. Jej fundatorem był znany baca i czarownik - Tomasz Chlipała, zwany Bulandą. Ochotnica to bardzo długa wieś, ciągnąca się przez mniej więcej 20 km. w dolinie sięgającej Kaczory koło Turbacza. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 1336 r. Mieszkańcy zaliczani są do górali podhalańskich. Dawniej w okolicy grasowały zbójeckie bandy, szczególnie w XVII i XVIII w., gdy górale sprzeciwiali się okrutnym rządom starostów czorsztyńskich. Podczas II wojny światowej wieś była ośrodkiem partyzantki. W grudniu 1944 r. Niemcy urządzili tu „krwawą Wigilię", spalili kilka osiedli i zamordowali kilkudziesięciu mieszkańców. Inną znaną wsią jest Grywałd, leżący w dolinie Potoku Wąskiego, który spływa spod Lubania, a uchodzi do Kraśnicy. Choć etnografowie zaliczają jego mieszkańców do górali pienińskich, jest on jednak wsią gorczańską. Znajduje się tu kryty gontem pochodzący z XV i XVI w. kościół św. Marcina. Położony na wysokiej skarpie, ginie w cieniu nowego kościoła. Jest jednym z najpiękniejszych przykładów drewnianej architektury sakralnej. W środku warto obejrzeć fragment)polichromii z 1618 r. będącej dziełem ludowego artysty. W głównym ołtarzu znajduje się późnogotycki tryptyk z początku XVI w.